หนึ่งในปรมาจารย์ทางเศรษฐศาสตร์ อาดัม สมิท เขียนถึง “มือที่มองไม่เห็น” (Invisible Hand) ในหนังสือของเขาที่ชื่อ “โภคทรัพย์ของชาติ” (The Wealth of Nations) ในปี 1776 แม้เขาจะใช้คำนี้เพียง 3 ที่ในหนังสือของเขา คำๆนี้ก็ได้กลายมาเป็นคำอุปมาที่มีการใช้อย่างแพร่หลายในเวลาต่อมา ทั้งในวงการเศรษฐศาสตร์และวงการอื่นๆ รวมถึงวงการเมืองไทยในช่วง 3 ปีมานี้
แต่อะไรล่ะคือ “มือที่มองไม่เห็น”
อาดัม สมิท อธิบายถึงระบบเศรษฐกิจเสรีที่ทุกคนมีสิทธิที่จะเลือกในสิ่งที่เห็นว่าดีที่สุดสำหรับตัวเอง ผู้ผลิตเลือกที่จะผลิตสินค้าที่ตัวเองถนัดและคิดว่าขายได้ราคาดีมีกำไร ในปริมาณที่เห็นว่าเหมาะสม ผู้บริโภคเลือกซื้อหาสินค้าและบริการที่ตัวเองต้องการ ในราคาที่ยอมรับได้ และในปริมาณทีเหมาะสม ตามสถานะทางเศรษฐกิจของตัวเอง พูดง่ายๆ ก็คือทุกคนเป็น อิสระชน ที่มุ่งแสวงหาสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับตัวเอง ฟังดูก็เหมือนกับว่าน่าจะเกิดความสับสนวุ่นวาย แต่อาดัม สมิท บอกว่า ภายใต้ระบบเช่นนี้ ทุกอย่างจะลงตัวของมันเอง สินค้าและบริการที่เป็นที่ต้องการได้รับการผลิตและจัดหา ราคาของทุกอย่างถูกกำหนดได้ตามอุปสงค์และอุปทาน เสมือนหนึ่งมี “มือที่มองไม่เห็น” มาบงการให้ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปอย่างที่เป็นอยู่ และท้ายที่สุดทุกคนในสังคมมีความมั่งคั่งสมบูรณ์ขึ้น
ในการเมืองไทย “มือที่มองไม่เห็น” ถูกใช้โดยผู้มีอำนาจหรือผู้สนับสนุนรัฐบาลของอดีตนายกฯ ทักษิณ ในลักษณะกระทบกระเทียบว่ามี “ผู้ที่อำนาจบารมีเหนือรัฐธรรมนูญ” เข้ามาก่อให้เกิดขบวนการต่อต้านต่างๆ จนถึงบงการให้เกิดการรัฐประหาร 19 กันยายน 2549
อันที่จริงข้อกล่าวหานี้อาจจะมีส่วนถูกอยู่บ้าง ถ้าผู้กล่าวหาเหล่านี้ไม่มองเฉพาะเจาะจงไปที่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง เช่น การพยายามกระทบไปถึง ฯพณฯ รัฐบุรุษ ถ้าเพียงแต่พวกเขาจะเข้าใจแนวคิดของอาดัม สมิท เสียหน่อย ก็อาจจะตาสว่างขึ้นได้
อันที่จริง ในสังคมไทยของเรามีคนจำนวนมากที่มี จิตสำนึกทางการเมือง (political conscience) หรือสำนึกของความถูกผิด และได้แสดงออกในรูปแบบต่างๆ ตามสถานะและเงื่อนไขอื่นๆ ของแต่ละคน แต่เมือรวมกันแล้ว ก็ได้นำมาสู่การชุมนุมต่อต้าน การยุบพรรค การรัฐประหาร การยึดทรัพย์ รัฐธรรมนูญที่เข้มงวดกับนักการเมืองมากขึ้น และการเปลี่ยนแปลงอื่นๆ ไปในทิศทางที่ดีขึ้น เป็นขบวนการเหมือนมี “มือที่มองไม่เห็น” ชี้นิ้วบงการให้เป็นไป ทำนองเดียวกับการทำงานของระบบเศรษฐกิจเสรีในโลกของอาดัม สมิท
ไม่ต้องไปหาที่ไหนหรอกครับว่า “มือที่มองไม่เห็น” เป็นมือของใคร เพราะมันไม่ใช่มือของใตรคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นผลรวมของ สำนึกของความถูกผิด ของวิญญูชนชาวไทย ต่างหาก